Techniek en toewijding leidt tot kwaliteit

door Lilian Brandt

In de diagnostiek is snelheid geboden. Ruim vijftien jaar geleden deed een nieuwe technologie zijn intrede in het microbiologisch laboratorium: MALDI-TOF-massaspectrometrie. Met deze techniek kan een bacteriekolonie uit een kweek, bijvoorbeeld afkomstig uit een brandwond, in enkele seconden worden geïdentificeerd. De bacterie wordt hierbij met laserpulsen geanalyseerd, waardoor een karakteristiek eiwitprofiel ontstaat. Dit profiel fungeert als een soort microbiologische vingerafdruk en wordt vergeleken met een uitgebreide referentiedatabase. Waar vroeger soms dagen aan aanvullende biochemische testen nodig waren om een bacterie betrouwbaar op naam te brengen, kan dat tegenwoordig vaak vrijwel direct zodra er groei in de kweek zichtbaar is.

Gestructureerdheid

Per dag worden in het laboratorium honderden monsters op kweek gezet. Tijdens uitbraken - bijvoorbeeld als in een verzorgingshuis een resistente bacterie om zich heen grijpt - kan dat aantal oplopen tot wel 1.000 kweken per dag. Vroeger lagen de kweekschaaltjes in stapels op de werktafels van de analisten en werden de patiëntgegevens met de hand op de schaaltjes en in grote boeken geschreven. Met de grote aantallen die we nu verwerken zouden dat stapels tot het plafond worden, en probeer dan nog maar eens iets terug te vinden.

De apparaten die we tegenwoordig gebruiken helpen ons om meer gestructureerd te werken. Een mooi voorbeeld is de BD Kiestra track, die bij ons de sushi-band heet, omdat de kweekschaaltjes op een lopende band voorbijrollen net als de gerechten in een sushirestaurant. Het apparaat ent het patiëntmateriaal, zet de kweekschaaltjes in de juiste stoof en maakt op vaste momenten foto’s van de bacteriegroei. Dit geautomatiseerde proces gaat dag en nacht door.

Standaardisatie

Elke ochtend bekijken de analisten de foto’s van de kweekplaten op de computer en bepalen van welke bacterie er meer moet worden uitgezocht. Soms overleg je met collega’s over wat je ziet. Het mooie is dat we nu allemaal naar exact dezelfde foto’s kijken. Vroeger werd een kweekschaaltje bekeken en zag een collega twee uur later hetzelfde schaaltje. Dan was de bacterie alweer doorgegroeid en dat leidde soms tot verschillen in de beoordeling. Nu is het beeld gestandaardiseerd en dat komt de kwaliteit van onze conclusies ten goede.

Traceerbaarheid

Alle foto’s worden opgeslagen. Daardoor kunnen we een kweek tot een periode van enkele weken weer terughalen om opnieuw te beoordelen. Dat klinkt nu vanzelfsprekend, maar zo’n 25 jaar geleden was er nog geen computer. Patiëntgegevens en uitslagen schreven we met de hand uit en die bewaarden we in boeken en kaartenbakken vol resistentiepatronen. Nu kunnen we alles in een paar tellen terugvinden. De automatisering, inclusief coderingen, is de stille revolutie in ons vak. Alle stappen in het proces sluiten nu naadloos op elkaar aan: van het aanvraagformulier met het patiëntmateriaal tot de uitslag die uiteindelijk in de computer van de specialist, de huisarts of de verloskundige belandt.

Betrouwbaarheid

Apparatuur en automatisering hebben door de jaren heen veel veranderd in het microbiologisch laboratorium. Ze maken het mogelijk om sneller en meer gestructureerd te werken. Toch blijft de kwaliteit van het kweekproces in belangrijke mate afhankelijk van de toewijding en deskundigheid van de analist, namelijk het herkennen van de relevante micro-organismen en het plaatsen van de bevindingen in de juiste context. Het uiteindelijke doel blijft steeds een betrouwbare bijdrage te leveren aan de diagnose, zodat iedere patiënt de behandeling krijgt die het beste past bij zijn of haar situatie.

De voortschrijdende techniek zal daaraan een belangrijke bijdrage blijven leveren. De volgende stap dient zich trouwens al aan: foto-analyse met AI. Ik kan niet wachten, want het verrijkt ons vak.